Günümüzde bilim ve teknolojideki gelişmeler sayesinde nerede ve nasıl bir hastalıgın ortaya çıktıgı,kimlerde görüldüğü,görülme sıklıgı gibi bilgiler toplanabilmekte ,tüm dünyaya duyurabilmekte ve bu veriler sağlık hizmetlerinde ölçüt olarak kullanılabilmektedir.
1)SAĞLIK ÖLÇÜLEBİLİR BİR KAVRAMDIR
İyi ve yeterli bir sağlık hizmetinin verilebilmesi ,sağlık hizmetlerinin değerlendirilmesi ve sağlık problemlerinin sayısal olarak tespit edilmesi ile mümkündür. Bu amaçla belirlenen ve toplumların sağlık düzeyini gösteren sayısal degerlere SAĞLIK ÖLÇÜTLERİ denir.
Sağlık ölçütleri ,toplumların sağlık düzeyini karşılaştırma olanağı verir. Ayrıca yöneticilere sağlık hizmetleri politikasının saptanması,planlanması,sorunların belirlenmesi ve hizmetlerin degerlendirilmesi için gerekli bilgileri sağlar.
a)Ana Ölüm Hızı:Bir ülkede bir yıl içinde gebelik ,doğum ve lohusalık döneminde ölen kadınların sayısının ,o yıl ki canlı doğum sayısına bölünmesi ile elde edilen sayının yüz bin ile çarpılması sonucu bulunan sayısal degerlerdir
Ana ölüm hızı bir ülkenin sağlık düzeyini gösteren önemli sağlık ölçütlerinden biridir.Ana ölüm hızının yüksek olması o ülkede,sağlık düzeyinin düşük oldugunu gösterir.Ana ölüm hızının düşük olması ise o ülkede sağlık hizmetlerinin iyi yürütüldüğünü ve sağlık düzeyinin yüksek olduğunu gösterir.Gelişmiş ülkelerde ana ölüm hızı düşüktür.Az gelişmiş ve geilşmekte olan ülkelerde ise yüksektir.
b)Bebek Ölüm Hızı:Bir yılda yeni doğan bebeklerde görülen ölüm sayısının.aynı yıl içindeki canlı doğum sayısına bölünmesi ve sonucun bin ile çarpılmasıyla bulunan sayısal degerdir.Bir ülkenin gelişmişliği sağlık düzeyi hakkında fikir verir.Bebek ölüm hızının yüksek olması o ülkede gebe bakımının ,çevre sağlık koşullarının,bebek bakımı ve aşılamanın iyi olmadığını ,düşük olması ise belirtilen sağlık hizmetlerinin iyi verildiğini gösterir. Gelişmiş ülkelerde ölüm hızı düşüktür.
c)Kaba Doğum Hızı:Bir ülkede bir yılda meydana gelen canlı doğum sayısının ,o ülkenin yıl ortası nüfusuna bölünerek elde edilen sonucun bin ile çarpılmasıyla bulunan sayısal degerdir. Bir ülkenin doğurganlık durumuyla ilgili kabaca bilgi verir.Kaba doğum hızı ,sağlık düzeyi iyi olan gelişmiş ülkelerde düşük,sağlık düzeyi iyi olmayan ülkelerde ise yüksektir.
ç)Kaba Ölüm Hızı:Bir ülkede ,bir yıl boyunca ölenlerin toplam sayısının o ülkenin yıl ortası nüfusuna bölümünün binle çarpılmasıyla elde edilen sayısal degerdir.Kaba ölüm hızı da bir ülkenin sağlık ölçütlerinden biridir.
d)Nüfus Artış Oranı:Bir ülkenin iki nüfus sayımı arasındaki nüfus artışını gösterir .Bir ülkenin nüfus artış oranını hesaplamak için bir yıl içinde meydana gelen canlı doğum sayısında tüm ölenlerin sayısı çıkartılır.Bulunan sonuç o ülkenin yıl ortası nüfusuna bölünür.Bulunan oran ile bin çarpılır,elde edilen sayısal deger o ülkenin nüfus artış oranını verir.Nüfus oranı gelişmiş ülkelerde düşük ,az gelişmiş ve gelişmekte olanlarda ise yüksektir.
2)SAĞLIGA ETKİ EDEN ETMENLER
1)Bünyesel Etmenler:Bünyesel etmenler bireyin genetik ,metabolik ve hormonal yapısıyla ilgilidir.
Genetik bozukluklar:Renk körlügü,iktiyozis(balık pulluluk)ve hemofili(kanın pıhtılaşmaması)
Hormonal:Tiroit bezlerinin düzensiz çalışması sonucu guatr .cücelik_devlik
Metabolik:Gut,pankreasın düzensiz çalışması durumunda şeker hastalıgı görülür.
2)Çevresel Etmenler:
Fiziksel Etmenler:Çevremizde bulunan ve sağlıgımıza zarar veren bütün fiziksel şartlardır.Fiziksel etmenler direkt(ışık,ısı,radyasyon)olarak sağlıgımızı etkilediği hastalıkların bulaşmasınada (çöpler,kanalizasyon suları,su )yol açabilmekte .
Kimyasal Etmenler:Zehirler,kanser yapıcı maddeler,çevreyi kirleten kimyasal atıklar vb
Biyolojik Etmenler:İnsanların cevresinde canlılar,bunların ürünleri ve atıkları biyolojik cevreyi oluşturur.Mikroorganizma,vektörler,bitkiler,hayvanlar vb
Psikolojik Etmenler:Ruhsal zorlamalar ,stres
Temel ve Vazgeçilmez Maddelerin Eksikliği:Proteinler,mineraller,vitaminler,yağlar,organizmanın yaşamsal işlevlerini sürdürebilmesi için vücuda gerekli temel ve vazgeçilmez maddeleridir.bu maddeler yeterli ve dengeli alınmadığında vücut zamanla çeşitli hastalıklara yenik düşebilir.örnek;c vitanimini eksikliginde iskorpit hastalığı olur.
Sosyokültürel ve Ekonomik Etmenler:Eğitimsiz ailelerde uygulanan kundak geleneği,bebeklerde kalça çıkıklığına neden olur.
0 yorum:
Yorum Gönder